Powrót

Wczesna i właściwa diagnoza daje olbrzymią szansę na powstrzymanie rozwoju choroby reumatycznej.

Dodano: 16.11.2017 r.

 


CHOROBY AUTOIMMUNOLOGICZNE - uchwycić w możliwie najkrótszym czasie


 

Wczesna i właściwa diagnoza daje olbrzymią szansę na powstrzymanie rozwoju choroby reumatycznej.

O możliwościach i warunkach skutecznego leczenia chorób reumatycznych rozmawiamy z lekarz Ewą Mickiewicz-Stodolną i lekarz Sylwią Mika-Prętnik, specjalistami reumatologii z Poradni Reumatologicznej CDT Medicus w Lubinie.

 

Dlaczego bolą stawy?

E. Mickiewicz-Stodolna: Odpowiedź nie jest prosta, bo stawy mogą boleć z wielu powodów, najczęściej z powodu toczącego się w ich zakresie procesu zapalnego czy deformacji bądź destrukcji w wyniku procesu zwyrodnieniowego, ale nie tylko, bywa że wskutek przeciążenia, czyli sytuacji, gdy wykorzystywane są niewspółmiernie do swej budowy, obciążane pracą czy katorżniczym treningiem w zbyt młodym wieku. Nietypowy obraz zapalenia stawów, szczególnie z bólem nocnym i zwiewnymi obrzękami bywa maską choroby zupełnie nie związanej z układem ruchu, czasem niestety nowotworowej.

reumatoidalne zapalenie stawów

Jedną z najczęstszych chorób zapalnych jest reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) –schorzenie, które może dotyczyć ludzi w różnym wieku. W sytuacji bólu, w którym momencie powinniśmy wykazać szczególną czujność?

S. Mika-Prętnik: O zapaleniu stawów należy myśleć, jeśli staw lub stawy są nie tylko bolesne, ale także obrzęknięte i nadmiernie ucieplone, pojawia się często wielogodzinna sztywność poranna, rzadziej stany podgorączkowe czy gorączka. Powyższym objawom towarzyszyć może utrata masy ciała. W badaniach laboratoryjnych odnotowujemy często niedokrwistość i wysokie (choć nie jest to regułą) parametry zapalne, takie jak CRP oraz OB, obecny czynnik reumatoidalny i przeciwciała anty-CCP.

E. Mickiewicz-Stodolna: Tu warto wyjaśnić, że bóle stawów, które nasilają się z wiekiem, nawracają na zmianę pogody, są większe ku końcowi dnia i generalnie towarzyszą użytkowaniu stawu, a nocą wraz z właścicielem stawów śpią, to najczęściej bóle uwarunkowane procesem zwyrodnieniowym albo przeciążeniowym. Jeśli jednak u dojrzałej osoby (bo procesy zapalne stawów dotyczą zwykle 30-40- latków), przez lata leczonej z powodu zwyrodnienia stawów pojawi się nagle zmiana charakteru bólu, ból nocny, sztywność nadranna i poranna oraz różnie nasilone obrzęki stawów - czas na kontrolę reumatologiczną i być może weryfikację rozpoznania - zwyrodnienie nie wyklucza zapalenia!

 lekarz Ewa Mickiewicz-Stodolna

Stawianie rozpoznania w schorzeniach reumatycznych nie jest łatwe?

E. Mickiewicz-Stodolna: Reumatyzm - to określenie ponad 100 różnych jednostek chorobowych, obejmujących cały układ ruchu, ale nie tylko stawy. Reumatyk to też chory na twardzinę, zapalenie wielomięśniowe, tocznia trzewnego, martwicze zapalenia naczyń. Na diagnozę naprowadza często niuans w wywiadzie czy badaniu fizykalnym, dlatego wizyta u reumatologa trwa długo i badanie jest kompleksowe. I to chyba mnie w tej dziedzinie medycyny najbardziej kręci .

 

RZS to choroba zaliczana do schorzeń autoagresywnych, co to znaczy?

S. Mika-Prętnik: W układowych chorobach tkanki łącznej, do których zaliczamy RZS, podobnie jak w wielu innych schorzeniach spoza reumatologii, jak na przykład w bielactwie, miastenii, cukrzycy typu 1, kłębuszkowych zapaleniach nerek czy celiakii (chorobie trzewnej), mechanizmy immunologiczne są zaburzone. W RZS, u osoby predysponowanej genetycznie, pod wpływem pewnych, nie do końca jeszcze zidentyfikowanych czynników (już poznanymi czynnikami środowiskowymi są: palenie tytoniu, obecność bakterii odpowiedzialnych za choroby przyzębia), dochodzi do zaburzenia mechanizmów regulacji układu odpornościowego, co prowadzi do atakowania własnych tkanek (autoagresja), a w konsekwencji do zmian zapalnych i destrukcji w zakresie stawów i często także innych narządów, takich jak płuca (np. zapalenie opłucnej, śródmiąższowa choroba płuc) czy serce (zapalenie osierdzia). Z tego też powodu stosujemy leczenie, które poprzez hamowanie aktywności lub namnażania określonych komórek układu odpornościowego, zmniejsza szybkość produkcji pewnych przeciwciał czy czynników zapalnych, pozwala zablokować nieprawidłowe, leżące u podstawy choroby, procesy immunologiczne .

 

Pomówmy o utartych metodach postępowania terapeutycznego w leczeniu reumatologicznym…

S. Mika-Prętnik: Leczenie chorób reumatycznych opiera się o aktualne rekomendacje opracowane przez towarzystwa naukowe zgodnie z zasadami medycyny, których podstawą są fakty (EBM). W przypadku RZS dysponujemy lekami modyfikującymi przebieg choroby, pozwalającymi na opanowanie (wyciszenie lub istotne ograniczenie) objawów zapalenia stawów oraz zahamowanie postępu destrukcji stawów .W praktyce mówimy o klasycznych lekach modyfikujących, do których należą: metotreksat, leflunomid i sulfasalazyna oraz lekach biologicznych (np. adalimumab, etanercept, rytuksymab).

 lekarz Sylwia Mika-Prętnik

Zalecenia EULAR (Europejskiej Ligii Przeciwreumatycznej)dotyczące diagnostyki wczesnego zapalenia stawów precyzują, że każdy pacjent z utrzymującym się obrzękiem przynajmniej jednego stawu powinien być skierowany do reumatologa i zbadany przez specjalistę w ciągu 6 tygodni od pojawienia się pierwszych objawów choroby.

E. Mickiewicz-Stodolna: Istotnie, standardem jest, aby pacjenta z RZS możliwie jak najszybciej „wyłowić” i odpowiednio wcześnie zastosować leczenie. Nawet jeśli w radiogramach kośćca czy badaniach laboratoryjnych wykonanych u pacjenta nie ma jeszcze potwierdzenia choroby, ale mamy typowy obraz kliniczny, charakterystyczny - spójny wywiad, potwierdzenie procesu zapalnego w USG zajętych stawów i wykluczyliśmy maskę stawową innej choroby, nie czekamy na postęp choroby, podejmujemy leczenie kierunkowe, lekami modyfikującymi przebieg choroby, w tzw. oknie terapeutycznym. Leki modyfikujące nie służą znoszeniu bólu tu i teraz, chociaż wtórnie go wyciszają, ale głównym ich zadaniem jest hamowanie procesu reumatoidalnego, by życie pacjenta wróciło do normy, by wróciła tak pożądana przez chorych kontrola nad własnym ciałem.

 

U większości pacjentów (pisze się, że nawet u 80%) leki modyfikujące przebieg choroby działają na tyle dobrze, że nie trzeba myśleć o najnowszych, czyli o biologicznych lekach. Z drugiej strony jest grupa pacjentów, u których bez tych leków nie można sobie poradzić z chorobą.

S. Mika-Prętnik: Leki biologiczne stanowią ogromną szansę dla pacjentów z RZS o ciężkim, agresywnym przebiegu, którzy nie odpowiadają na klasyczne leki modyfikujące. W Polsce wybrane ośrodki prowadzą powyższe leczenie w ramach programów lekowych NFZ lub badań klinicznych.

E. Mickiewicz-Stodolna: Przy kwalifikacji do leczenia biologicznego bierzemy pod uwagę stopień aktywności choroby reumatycznej, wyczerpanie możliwości terapii klasycznej, ale też ogólny stan zdrowia pacjenta, potwierdzony kompletem badań wykluczających m.in. przewlekłe stany zapalne, głównie bakteryjne, szczególnie gruźlicę, choroby neurologiczne (np. stwardnienie rozsiane), nowotworowe i szereg innych. Leki biologiczne u wielu, ale nie u wszystkich pacjentów przynoszą efekty. Istnieje możliwość w programie lekowym zmiany leku na inny, o nieco odmiennym mechanizmie działania.

 

Spotkałam się ze stwierdzeniem, że leki biologiczne mają sile skutki uboczne.

E. Mickiewicz-Stodolna: Leki biologiczne są na ogół dobrze tolerowane, ale, jak w każdej terapii, mogą też wystąpić działania niepożądane. Ich nasilenie czy charakter mogą być różne. Bywają odczyny skórne w miejscu podania leku, zdarzają się reakcje uczuleniowe, jak przy każdej terapii, bywają reaktywacje utajonej gruźlicy przyjmującej w tym wypadku nietypowy obraz, pisze się o tendencji do transformacji nietypowych znamion skórnych w czerniaka. Pacjent wchodzi jednak w leczenie biologicznie przebadany i podlega ścisłej kontroli w trakcie jej trwania.

Stosowanie leków biologicznych to drogie leczenie.

S. Mika-Prętnik: Koszty leków biologicznych są wysokie i w istotny sposób obciążają budżet NFZ, co w połączeniu ze skomplikowanym systemem kwalifikacji do leczenia ogranicza dostęp do tego rodzaju terapii. W Polsce z różnych programów terapeutycznych leczenia biologicznego chorób reumatycznych korzysta około 10 tyś. chorych. Pewne nadzieje na zwiększenie dostępności do leczenia antycytokinowego wiąże się z wygaśnięciem ochrony patentowej dla referencyjnych leków biologicznych i wchodzeniem na rynek tańszych leków biopodobnych. Na świecie już 20 z nich zostało dopuszczonych do stosowania w praktyce klinicznej.

 

Jakie są aktualnie możliwości leczenia chorób reumatycznych?

E. Mickiewicz-Stodolna: Na szczęście coraz większe: od klasycznych leków modyfikujących przebieg choroby przez inne leki, w tym cytostatyki, immunoglobuliny, stosowane w różnych sekwencjach sterydy kory nadnerczy, plazmaferezę, iniekcje dostawowe preparatów chondroprotekcyjnych, komórek macierzystych, coraz bardziej rozwiniętą reumoortopedię. Choroba „uchwycona” w możliwie najkrótszym czasie, z ustawioną dobrze dawką pasującego leku, uczciwie monitorowana u zdyscyplinowanego pacjenta (przestrzeganie wskazań lekarza, wykonywanie badań kontrolnych, logiczna aktywność fizyczna) rokuje sukces.

 

Aktywność ruchowa przy zniekształconych stawach wiąże się z bólem…

E. Mickiewicz-Stodolna: Niekoniecznie! Mądrze prowadzona rehabilitacja ruchowa, dostosowana do aktualnej aktywności choroby, jest doskonałym wsparciem naszych działań. Oczywiście postulujemy umiar, nie zalecamy przeciążania stawów, ale polecamy rekreacyjny ruch w postaci codziennego spaceru, pływania czy nordic walking. Aktywność fizyczna przedłuża życie, chroni przed upadkami przez wzmocnienie gorsetu mięśniowego i poczucia równowagi, spowalnia postęp osteoporozy. Im bardziej się ruszamy… tym bardziej się ruszamy.

 

Czy liczba pacjentów zapadających na schorzenia reumatyczne wzrasta?

E. Mickiewicz-Stodolna: Tych chorych zawsze było dużo (pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów - parę milionów w Polsce). Większa jest jednak świadomość społeczna istnienia różnych chorób z autoagresji i szybciej stawiane rozpoznania, i wdrażane leczenie. I chyba o to właśnie chodzi.

 

Poradnia Reumatologiczna Lubin / Rejestracja 76 74 66 221, 223

Facebook Twitter Youtube
Facebook Twitter Youtube
Aktualności Nasi specjaliści Media o nas