Powrót

Atopowe zapalenie skóry w opinii dermatologa i alergologa.

Dodano: 02.01.2018 r.

 


ATOPOWE ZAPALENIE SKÓRY (AZS)


 

Twoja skóra jest sucha, zaczerwieniona i swędzi? Zauważyłaś na łokciach, kolanach, twarzy i szyi grudkowate, czerwone zmiany? Prawdopodobnie cierpisz na atopowe zapalenie skóry (AZS).

O tym jak sobie radzić z AZS, rozmawiamy ze specjalistą chorób wewnętrznych i alergologii - dr. n. med. Arturem Kwaśniewskim oraz dr n. med. Jolantą Szczepanowską, specjalistą dermatologii i wenerologii.

 

Czym jest atopowe zapalenie skóry?

A. Kwaśniewski: Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest chorobą zapalną skóry o bardzo zróżnicowanej etiologii. Jest to zapalenie, w którym bardzo często pojawia się alergia i nie tylko. Dziewięćdziesiąt procent ludzi chorujących zapada na to schorzenie przed piątym rokiem życia, natomiast rzadko choroba ta ujawnia się w życiu dorosłym.

 

W jaki sposób alergolog rozpoznaje to schorzenie skóry?

A. Kwaśniewski: Chorobę skóry rozpoznaje się przede wszystkim po objawach (na podstawie wywiadu) i wyglądu skóry. Rolą alergologa jest stwierdzić czy schorzenie ma podłoże alergiczne, jak również wyjaśnić na ile alergia atopowa przyczynia się do zaostrzenia zmian skórnych. Wtedy należy szukać tych alergenów i ewentualnie postępować tak, żeby alergia w jak najmniejszym stopniu nasilała atopowe zapalenie skóry.

 azs u dorosłych

Jakie są objawy AZS?

A. Kwaśniewski: AZS manifestuje się zmianami rumieniowymi, grudkowymi i przede wszystkim bardzo nieprzyjemnym dla pacjenta swędzeniem. Przebieg tej choroby zwykle ma charakter przewlekły i niestety, co jest najgorsze, choroba ta bardzo często towarzyszy pacjentowi do końca jego życia.

 

Czy jest to choroba nieuleczalna?

A. Kwaśniewski: Ciężkie postacie AZS są nieuleczalne. Jeżeli pacjent zapada na AZS w pierwszych miesiącach życia (między trzecim a szóstym miesiącem), zwykle choruje do końca życia. Przebieg choroby jest bardzo uciążliwy, gdyż schorzenie zmienia lokalizacje na skórze. U pacjenta dorosłego bardzo często obejmuje dłonie, co rodzi problemy w pracy, bo dłonie są zmienione zapalnie (W ciężkich przypadkach schorzenie dotyczy całej twarzy, skóry głowy, tułowia i kończyn po stronie wyprostnej). Chociaż AZS nie jest chorobą zakaźną, środowisko obawia się zarażenia i stygmatyzuje chorych, co niestety stanowi znaczący problem dla pacjentów z dermatozami. Natomiast dość często zdarza się, że dochodzi do remisji objawów choroby u dzieci w wieku 6, 7 lat. Często też choroba ustępuje w okresie pokwitania 12-15 lat i może wygasnąć do końca życia, jednak odsetek takich pacjentów nie jest duży – w granicach 30, 40 procent.

 

Jakie są przyczyny rozwoju AZS?

A. Kwaśniewski: Nie do końca wiadomo, dlaczego u jednych osób dochodzi do rozwoju atopowego zapalenia skóry, a u innych nie. Generalnie przyczyny wywołujące objawy choroby są różne, np. środowiskowe: klimat, zanieczyszczenie środowiska, środki drażniące (detergenty), alergeny. Kolejnym bardzo ważnym czynnikiem, szczególnie u dzieci, jest alergia pokarmowa. Zwykle dzieci, które cierpią na AZS , mają alergię na mleko i jajka. Ta postać AZS, która jest związana ściśle z alergią pokarmową często przechodzi w inne choroby alergiczne jak katar alergiczny czy astmę, a nieraz jest tak, że pacjent leczy się i na katar uczuleniowy, na astmę uczuleniową i na AZS.

Jednak nade wszystko przeważają czynniki genetyczne (przypadki AZS u członków rodziny, choroby atopowe u rodzeństwa). Dokładniej chodzi o genetyczny defekt naskórka, niedobór filagryny - białka tworzącego spoiwo keratynocytów w naskórku.

 

Jaką funkcję pełni filagryna?

A. Kwaśniewski: Filagryna jest białkiem odpowiedzialnym za elastyczność skóry. Jej brak prowadzi do nadmiernej utraty wody, niedoboru lipidów, czyli do znacznej suchości skóry, co powoduje swędzenie, a poprzez drapanie dochodzi do zmian zapalnych. Towarzyszą temu zaburzenia immunologiczne w skórze, brak białek stanowiących naturalną obronę przeciwdrobnoustrojową..

 

Jakie są konsekwencje bagatelizowania choroby?

A. Kwaśniewski: Atopowe zapalenie skóry może prowadzić do powikłań takich jak: bakteryjne, grzybicze i wirusowe zakażenia skóry, do wtórnej alergizacji i w konsekwencji do rozwoju stanu zapalnego skóry. Szczególnie ważne jest szybkie i skuteczne leczenie infekcji. Problem polega na tym, że bardzo łatwo dochodzi do nadkażeń, czyli do zapalenia o podłożu immunologicznym albo alergologicznym. Świąd skóry i jej drapanie powoduje powstawanie sączących się zmian, które łatwo zasiedlane są przez gronkowca złocistego((Staphylococcus auerus) albo drożdżaki z rodzaju Malassezia, które zaostrzają stan zapalny, powodując pogorszenie wyglądu skóry i nasilenie świądu. Taka sytuacja bywa nazywana błędnym kołem atopowego zapalenia skóry. Dlatego tak istotne w postępowaniu z chorobą jest stosowanie emolientów (produktów kosmetycznychnawilżających, natłuszczających skórę i zapobiegających utracie wody z naskórka) które leczą nadkażenia bakteryjne poprawiając stan skóry i zmniejszając jej świąd. Ci pacjenci muszą natłuszczać skórę nawet cztery razy na dobę i okresowo wdrażać leczenie przeciwzapalne albo w maści steroidami, albo innego typu lekami przeciwzapalnymi

 

A jeśli to leczenie nie wystarcza?

A. Kwaśniewski: Generalnie AZS jest chorobą wymagającą współpracy dermatologa i alergologa, zwłaszcza na początku schorzenia, kiedy musimy określić jego status uczuleniowy podjąć leczenie miejscowe skóry prowadzone przez dermatologów. Ale mam takich pacjentów, u których leczenie miejscowe dermatologiczne się nie powiodło, wtedy oni przychodzą do mnie (alergologa). Niejednokrotnie w ciężkich postaciach choroby decydujemy się na bardzo agresywne, ale skuteczne, leczenie immunosupresyjne np. cyklosporyną czy methotrexatem.

 

Jakie są skutki uboczne takiego leczenia?

A. Kwaśniewski: Jeżeli pacjent przyjmuje Leki immunosupresyjne to wówczas, wskutek obniżenie aktywności układu odpornościowego, łatwiej jest mu zachorować na cokolwiek innego, np. na chorobę infekcyjną, może się ujawnić jakaś choroba nowotworowa itd. Jednak to się bardzo rzadko zdarza. Można powiedzieć, że leki, które się stosuje w atopowym zapaleniu skóry m.in. cyklosporyna i methotrexat są lekami bezpiecznymi. Jednak pacjentów, którzy wymagają tak agresywnego leczenia, jest niewielu. Sam osobiście mam tylko kilku.

 azs u dzieci i niemowląt

Kim są pacjenci z AZS zgłaszający się do dermatologa?

J. Szczepanowska: Najczęściej pacjentami są dzieci, a zwłaszcza niemowlęta, ponieważ u ponad połowy pacjentów z AZS choroba ma początek w pierwszym roku życia, a typowo w trzecim miesiącu. Schorzenie występuje również u małych dzieci, w wieku szkolnym, u nastolatków i osób dorosłych (tzw. późne początki AZS). Przebieg choroby bywa przewlekły, nawrotowy.

 

Jak przebiega terapia AZS?

J. Szczepanowska: Leczenie AZS powinno być dostosowane do wieku pacjenta oraz nasilenia choroby. Podstawą terapii jest leczenie zewnętrzne, które uwzględnia stosowanie tzw. emolientów, czyli środków o działaniu nawilżającym i natłuszczającym oraz miejscowe leczenie przeciwzapalne w związku z występowaniem suchości skóry i okresowo rozwojem zmian zapalnych. W ciężkich zaostrzeniach choroby, gdy terapia miejscowa okazuje się być niewystarczająca, zalecane jest ogólne leczenie przeciwzapalne. Naskórek, czyli zewnętrzna warstwa skóry, stanowi główną barierę chroniącą skórę przed czynnikami zewnętrznymi drażniącymi, infekcyjnymi oraz przed alergenami. W AZS stwierdza się występowanie zaburzeń budowy i funkcji bariery naskórkowej, które prowadzą do utraty jej integralności i spójności. Objawem tego jest suchość skóry i skłonność do rozwoju zmian zapalnych, dlatego szczególnie ważna jest jej pielęgnacja.

 

Czym są emolienty i w jaki sposób należy je stosować?

J. Szczepanowska: Emolienty to preparaty o zredukowanych właściwościach uczulających i drażniących oraz neutralnym pH 5,5. Zwykle nie zawierają środków zapachowych, barwników i konserwantów. Występują w różnych formach kosmetycznych, są to: płyny do kąpieli, żele do mycia ciała, szampony do włosów, kremy, maści, emulsje i pianki. Dobór formy zależy od stanu klinicznego schorzenia oraz upodobań pacjenta. Emolienty, odbudowując strukturę i funkcję bariery naskórkowej, znoszą suchość skóry, chronią przed rozwojem zmian zapalnych, co przynosi poprawę wyglądu skóry, zmniejszenie lub ustąpienie świądu oraz korzystną zmianę jakości życia pacjentów. W okresach zaostrzeń zmniejszają zapotrzebowanie na zewnętrzne leki przeciwzapalne, czyli podnoszą bezpieczeństwo takiej kuracji.

Przeprowadzone w Klinice Dermatologii we Wrocławiu badanie, z udziałem prof. Jacka Szepietowskiego, prof. Adama Reicha i moim wykazało, iż kontynuowanie stosowania emolientów po zakończeniu miejscowej terapii przeciwzapalnej u dzieci chorych na AZS, jest wysoce wskazane i umożliwia utrzymanie stanu redukcji objawów choroby w zakresie: zmian skórnych, świądu, suchości skóry i stopnia nawilżenia naskórka.

 

Od czego zależą efekty leczenia emolientami?

J. Szczepanowska: Efekty są zależne od prawidłowego i kompleksowego stosowania preparatów. Szczególnie zalecane są kąpiele w wannie z dodatkiem emolientów. Obok działania natłuszczającego, nawilżającego i zmiękczającego usuwają z powierzchni skóry alergeny i inne czynniki drażniące. Ponadto zmniejszają dolegliwości świądowe oraz działają relaksująco. Kąpiele powinny odbywać się w wodzie o temperaturze ciała, bez dodatku detergentów i trwać ok. 10-15 minut. Po kąpieli zaleca się osuszanie skóry bez jej pocierania i następowe (w ciągu 3-5 minut) zastosowanie w odpowiedniej ilości preparatów nawilżająco-natłuszczających.

Powinny być stosowane regularnie, co najmniej dwu, trzykrotnie w ciągu dnia, ponieważ ich czas działania jest oceniany na 4-6 godzin. W przypadku eksponowanych części ciała oraz przy nasilonej suchości skóry konieczna jest kilkukrotna aplikacja preparatów w ciągu dnia. Dla zobrazowania dzieciom i ich rodzicom ilości kremu potrzebnej do prawidłowego nawilżenia całej powierzchni skóry wykorzystuje się jednostkę opuszkową FTU (Finger-Tip Unit). Jedna jednostka FTU, to ilość kremu mieszcząca się na opuszku palca wskazującego osoby dorosłej, co odpowiada ilości około 0,5 g kremu, i na poszczególne części ciała aplikuje się odpowiednią liczbę jednostek opuszkowych.

 

jednostka opuszkowa FTU

Pomówmy o najczęstszych błędach popełnianych w pielęgnacji skóry atopowej?

J. Szczepanowska: Błędy, które wiążą się z kąpielą w wannie, dotyczą najczęściej temperatury wody (zwykle za wysoka), stężenia emolientu (niestosowanie się do zaleceń producenta (zwykle zbyt duża objętość wody), czasu kąpieli (zwykle zbyt długi, wynikający z zabawy dziecka w wodzie), stosowania podczas kąpieli innych środków myjących – „nie-emolientów” (szampony do włosów, mydła), stosowania szorstkich gąbek i myjek.

Błędy w zakresie stosowania preparatów nawilżająco-natłuszczających - balsamów i kremów dotyczą ilości preparatu (najczęściej jest to dawka kilkakrotnie mniejsza niż zalecana), sposobu aplikacji (stosowania na część, a nie na całą powierzchnię skóry), częstotliwości (korzystanie zwykle tylko jeden raz – najczęściej po kąpieli).

 

Od czego jeszcze zależy efekt terapeutyczny AZS?

J. Szczepanowska: Efekt terapii AZS, jak zawsze, zależy też od stopnia dostosowania się pacjenta do zaleceń lekarskich. Dokładnego przedstawienia i omówienia wymagają kwestie dotyczące przyczyn choroby, możliwości jej leczenia oraz ustalenie, często z pomocą alergologa, czynników zaostrzających chorobę, by móc ich unikać. Niezwykle ważne jest uświadomienie pacjentom znaczenia ich zaangażowania w proces leczniczy. Pielęgnacja, miejscowa terapia przeciwzapalna są pracochłonne, wymagają systematyczności, co może zniechęcać do przestrzegania jej zasad, dlatego konieczne jest nie tylko zaangażowanie ze strony pacjenta, ale również jego rodziny. Moim zadaniem, jako dermatologa, jest edukowanie i wspieranie pacjenta w tym zakresie.

 

Oddział Alergologii / Szpital Specjalistyczny CDT Medicus / 76 72 82 400

Poradnia Alergologiczna / Przychodnia Specjaistyczna CDT Medicus / 76 74 66 221, 223

Facebook Twitter Youtube
Facebook Twitter Youtube
Aktualności Nasi specjaliści Media o nas